Overgewicht en obesitas nemen in heel Europa nog steeds toe. Nieuwe medicatie, de zogenoemde GLP-1-receptoragonisten, kan mensen met ernstige obesitas helpen gewicht te verliezen en daarmee gezondheidsrisico’s te verminderen. Maar wat veel mensen niet weten is dat het toenemende gebruik van deze medicijnen onder een veel grotere groep ook forse nadelen heeft. Het lijkt erop dat we de werkelijke oorzaken van de obesitasepidemie, namelijk onze ongezonde leefomgeving, uit het oog verliezen.
Niet houdbaar
Jeroen Lakerveld, obesitasonderzoeker bij Amsterdam UMC, is initiatiefnemer van een wetenschappelijke publicatie waarin gepleit wordt voor meer preventieve maatregelen. Ook bevat het een waarschuwing dat de huidige focus op obesitasmedicatie zoals Wegovy en Ozempic als oplossing van de obesitasepidemie gewoonweg niet houdbaar is. Meer dan 700 onderzoekers en obesitasexperts uit heel Europa onderschrijven deze vandaag verschenen publicatie in The Lancet Regional Health – Europe.
Overal calorierijk voedsel
Lakerveld en zijn collega’s zetten uiteen dat obesitas een maatschappelijk probleem is. Onze samenleving is ingericht op gemak en consumptie. Overal is sterk bewerkt, calorierijk voedsel beschikbaar, vaak goedkoper dan gezonde alternatieven. Steden zijn veelal gericht op vervoer per auto en weinig beweegvriendelijk. Kinderen worden dagelijks blootgesteld aan verleidelijke marketing voor ongezonde producten. Sociale en economische omstandigheden bepalen in hoge mate wie het risico loopt op overgewicht en obesitas. Zolang deze factoren niet worden aangepakt, blijft de instroom van nieuwe patiënten onverminderd groot. Medicijnen tegen obesitas zijn enkel symptoombestrijding, en lossen het eigenlijke probleem niet op.
Wie betaalt de rekening?
De nadelen van obesitasmedicatie zijn bovendien aanzienlijk. Gebruikers kunnen bijwerkingen ervaren, van mild tot ernstig. Voor blijvend resultaat is levenslang gebruik nodig, maar veel mensen houden dat om uiteenlopende redenen niet vol. En ondanks dat er goedkopere middelen op de markt komen, zullen de prijzen hoog blijven. Marketingstrategieën en voortdurende innovatie zorgen daarvoor, net zoals dit nu gebeurt met diabetesmedicatie van dezelfde fabrikanten. De hoge kosten van medicijnen tegen obesitas dreigen daarmee gezondheidsverschillen te vergroten. Wie betaalt straks de rekening als miljoenen Europeanen langdurig dure medicatie nodig hebben?
Effectiever, eerlijker, duurzamer
Preventie is daarom geen luxe, maar noodzakelijk. Maatregelen die gezonder eten en meer bewegen stimuleren, helpen niet alleen het gewicht van mensen gezond te houden. Ze dragen ook bij aan een beter klimaat, een hogere kwaliteit van de leefomgeving en een betere mentale gezondheid van mensen. Dat is niet alleen effectiever, maar ook eerlijker en duurzamer.
Balans zoek
Denk bij de maatregelen aan het beperken van marketing voor ongezonde producten, belasting op suikerhoudende dranken, het afdwingen van een gezondere samenstelling van voedingsmiddelen en duidelijke informatie op etiketten. Om mensen te stimuleren meer te bewegen, moeten steden zodanig worden ingericht dat zij uitnodigen tot lopen, fietsen en sporten. Het invoeren van deze maatregelen en de behandeling van ernstige obesitas sluiten elkaar niet uit. Beide zijn nodig, en investeren in het één gaat niet ten koste van het andere. Momenteel gaan er veel meer aandacht en middelen uit naar behandeling. De balans is zoek.
Geen excuus
De oproep van Amsterdam UMC en internationale partners is helder: herbevestig preventie als kern van het obesitasbeleid. Investeer in structurele maatregelen, maak gezonde keuzes makkelijker en pak de oorzaken van obesitas bij de wortel aan. Dat is een uitdagende taak, maar dat mag geen excuus zijn om vooral te leunen op medicatie. Alleen zo kunnen we de obesitasepidemie keren, de zorgkosten beheersbaar houden en zorgen voor een gezondere, eerlijkere samenleving voor iedereen.
Beeld: Adobe Stock
