Patiënten op de intensive care (IC) uit huishoudens met een lagere sociaaleconomische achtergrond hebben in Nederland 1,6 keer meer kans om in het ziekenhuis te overlijden dan patiënten uit huishoudens met een hogere sociaaleconomische achtergrond. Dat blijkt uit grootschalig onderzoek van Amsterdam UMC en Maastricht UMC+ naar meer dan een half miljoen Nederlandse opnamen op de intensive care uit de nationale IC-registratie (NICE).

Nederland heeft een kwalitatief sterk zorgsysteem, met toegang tot zorg voor iedereen. Toch zijn er duidelijke verschillen in de uitkomsten van IC-behandelingen die deels samenhangen met de sociaaleconomische status (SES) van patiënten. Ook laten de onderzoekers zien dat de SES van IC-patiënten sterk verschilt per regio en type ziekenhuis.

Meer kans op overlijden

De kans op overlijden is niet voor alle IC-patiënten gelijk. In de groep met de laagste sociaaleconomische status (onderste 20 procent) stierf 16,8 procent van de IC-patiënten in het ziekenhuis, tegenover 7,9 procent in de groep met de hoogste SES. De gemiddelde sterfte onder alle IC-patiënten was 12,1 procent. 

Ook wanneer de onderzoekers rekening hielden met belangrijke factoren zoals leeftijd, geslacht, chronische ziekten en de ernst van de ziekte bij opname, bleef het verschil bestaan. Patiënten uit de laagste SES-groep hadden na deze correctie nog steeds 1,6 keer meer kans om te overlijden dan patiënten uit de hoogste SES-groep. Dit verschil bleef ook bestaan wanneer onderscheid werd gemaakt tussen patiënten met en zonder chronische ziekte.

Verschillen tussen ziekenhuizen

De onderzoekers laten ook zien dat patiënten met een lagere SES vaker worden opgenomen in kleinere algemene ziekenhuizen. Patiënten met een hogere SES worden relatief vaker in een academisch centrum of groter ziekenhuis behandeld. Ook verschilt de reden voor opname. IC-patiënten met een lage SES worden vaker opgenomen vanwege een acute, niet-operatieve aandoening, terwijl patiënten met een hoge SES vaker na een (geplande) operatie op de IC worden opgenomen. IC-patiënten met een lagere SES hebben daarnaast vaker een chronische ziekte, terwijl patiënten met een hogere SES vaker zonder chronische ziekte worden opgenomen.

Dat patiënten met een lage SES gemiddeld vaker en ernstiger ziek zijn, was al bekend. Nieuw is dat deze verschillen ook op de IC, waar de meest ernstig zieke patiënten worden behandeld, zo duidelijk zichtbaar zijn in zowel de overlevingskansen als de ziekenhuizen waarin patiënten worden opgenomen.

SES meewegen bij vergelijking van IC-zorg

Danielle Koornneef, een van de onderzoekers van Amsterdam UMC, benadrukt dat de sociaaleconomische achtergrond van patiënten moet worden meegewogen bij het vergelijken van IC-zorg. Dit betekent niet dat de kwaliteit van de zorg tussen ziekenhuizen verschilt: alle Nederlandse IC’s voldoen aan hoge kwaliteitsnormen.

Bas van Bussel, intensivist bij Maastricht UMC+, zegt: "Als we deze verschillen echt willen verkleinen, moet de ondersteuning al veel eerder beginnen, nog voordat iemand op de IC terechtkomt. Hoe eerder we ingrijpen, hoe groter het effect zal zijn, zelfs bij mensen die plotseling heel ernstig ziek worden."

Onderzoek

Voor dit onderzoek werden IC-gegevens van 2014 tot en met 2022 uit de NICE-registratie gekoppeld aan gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek over de sociaaleconomische status. De SES-score is gebaseerd op onder andere welvaart, opleiding en arbeidsverleden.

Door de landelijke dekking van de NICE-registratie en de SES-gegevens per huishouden van het CBS konden de onderzoekers ook regionale verschillen in kaart brengen. Zo behandelen IC’s in Zuidwest-Nederland en Limburg patiënten met gemiddeld de laagste SES, terwijl IC’s in Midden-Nederland gemiddeld patiënten met de hoogste SES behandelen.

Het onderzoek is gepubliceerd in Critical Care Medicine en BMC Health Services Research.