De voedselomgeving in tien onderzochte Nederlandse gemeenten is overwegend ongezond. Dat blijkt uit de nieuwe Voedseldrukmonitor, ontwikkeld door onderzoekers van Amsterdam UMC en de Universiteit van Amsterdam. De monitor brengt voor het eerst op een uniforme manier in kaart in hoeverre inwoners in hun buurt worden blootgesteld aan gezond en ongezond voedselaanbod.

Onderzoekers brachten de voedselomgeving in alle buurten van Almere, Amsterdam, Breda, Den Haag, 's-Hertogenbosch, Groningen, Leiden, Rotterdam, Utrecht en Tilburg in kaart. De Voedseldrukmonitor geeft met één score aan hoe gezond of ongezond het voedselaanbod in een gebied is. Daarbij tellen het type voedselverkooppunten, het aantal verkooppunten en de afstand tot deze verkooppunten mee.

77% ongezonder geworden

De voedseldruk wordt uitgedrukt op een schaal van -500 (uiterst ongezond) tot +500 (uiterst gezond), waarbij 0 neutraal is. Hoe lager de score, hoe ongezonder de voedselomgeving. De onderzoekers pasten de Voedseldrukmonitor toe op de jaren 2014 en 2024. Alle tien onderzochte gemeenten scoren in 2024 ongezond, met scores tussen -252 en -327. Binnen gemeenten zijn de verschillen groter: buurten variëren van relatief neutraal tot uiterst ongezond, met scores rond -450. In vergelijking met 2014 is 77% van de buurten nog ongezonder geworden. Ook ligt 93,6% van de middelbare en mbo-scholen in een omgeving met veel ongezonde verkooppunten.

Gezonde keuzes maken lastig

“Een gezonde voedselomgeving is een belangrijke voorwaarde voor de volksgezondheid", stelt onderzoeker Maud ter Bogt van Amsterdam UMC. “Toch is het aanbod van ongezond eten en drinken groot, bijvoorbeeld in de buurt van scholen, in winkelstraten, bij stations en OV-haltes en in woonwijken. Deze ongezonde voedseldruk maakt het lastig om gezonde keuzes te maken. Een logisch gevolg hiervan is dat mensen overgewicht en andere voedingsgerelateerde ziekten ontwikkelen.”

Voedseldruk meenemen in beleid 

De Voedseldrukmonitor is ontwikkeld om gemeenten beter inzicht te geven in hun voedselomgeving en zo de kloof tussen onderzoek en beleid te verkleinen. Ter Bogt: "Gemeenten hadden tot nu toe beperkte instrumenten om de voedselomgeving systematisch en ruimtelijk in kaart te brengen, terwijl zij wel een wettelijke taak hebben om de publieke gezondheid van hun inwoners te beschermen en te bevorderen. Met de Voedseldrukmonitor bieden we gemeenten en GGD'en een gestandaardiseerde en praktische manier om de voedselomgeving inzichtelijk te maken en mee te nemen in ruimtelijke en beleidsmatige afwegingen."

Met de monitor kunnen gemeenten:

  • Buurten en schoolomgevingen met hoge ongezonde voedseldruk identificeren
  • Scores tussen gebieden en steden vergelijken
  • Veranderingen in de voedselomgeving over de tijd volgen
  • Inzichten gebruiken bij bijvoorbeeld vergunningverlening, omgevingsplannen en gebiedsontwikkeling.
Het rapport De Voedseldrukmonitor: Een instrument om de (on)gezonde voedselomgeving in kaart te brengen voor beleidsdoeleinden is opgesteld door onderzoekers en juristen van Amsterdam UMC en de Universiteit Amsterdam in opdracht van de gemeente Amsterdam en de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving.

Beeld: Shutterstock