CRISPR-therapie is een medische techniek waarmee artsen fouten in het DNA van cellen kunnen aanpassen om bepaalde erfelijke ziekten te behandelen. Voor het eerst is aangetoond dat deze therapie echt werkt en veilig is voor patiënten met ernstige erfelijke zwellingsziekte. Onderzoekers van Amsterdam UMC hebben dit samen met collega’s uit andere ziekenhuizen onderzocht. Ongeveer twee derde van 80 patiënten kreeg de behandeling en de rest een placebo. De mensen met CRISPR-therapie waren duidelijk beter af. “Dit biedt zicht op CRISPR-behandelingen voor patiënten met andere erfelijke aandoeningen”, aldus Danny Cohn, internist en onderzoeksleider.

De studie volgt op eerdere onderzoeken waarbij eerst één, en vervolgens steeds meer patiënten met de zwellingsziekte eenmalig werden behandeld met de CRISPR-techniek. Nu is de eerste zogeheten fase 3-studie afgerond, een wereldprimeur. In fase 3 wordt een medicijn getest op effectiviteit en veiligheid bij grotere aantallen patiënten, en vergeleken met een bestaand middel of placebo. Danny Cohn is enthousiast: “Het blijkt dat de therapie goed werkt en veilig is.” Met deze bevestiging kan de CRISPR-techniek nu worden toegelaten als officiële behandeling van de aandoening die wordt gekenmerkt door ernstige, pijnlijke en plotseling opkomende zwellingen, soms met de dood tot gevolg.

Duidelijk beter

Alle 80 patiënten kregen eenmaal een infuus, zo’n twee derde met de CRISPR-techniek en de overige een placebo. Mensen die het echte medicijn kregen, hadden veel minder zwellingsaanvallen dan mensen die een placebo kregen. In de placebogroep was het aantal aanvallen 8 keer zo hoog. Ook op andere vlakken scoorde het medicijn duidelijk beter. Het aantal aanvallen waarbij direct extra behandeling nodig was, nam gigantisch af met 89%. Het aantal matige tot ernstige aanvallen ook, met 91%. Een ruime meerderheid van de met de CRISPR-techniek behandelde mensen had helemaal geen aanvallen meer en had geen andere (onderhouds)medicijnen nodig. In de placebogroep was dat maar 11%. Mensen die het medicijn kregen, voelden zich over het algemeen duidelijk beter in hun dagelijks leven dan mensen die placebo kregen.

Meer vertrouwen

Belangrijk is dat de studiedeelnemers, die niet wisten of ze een echt medicijn hadden gehad, geneigd waren om bij de eerste tekenen van een mogelijke zwelling direct een medicijn te nemen dat aanvallen tegengaat. Cohn: “We weten dus niet zeker of alle gerapporteerde zwellingen wel echt waren. De verwachting is dat het aantal patiënten dat aanvalsvrij blijft, zal stijgen als de deelnemers weten dat ze de echte therapie hebben gehad. Ze durven dan met meer vertrouwen het spoedmedicijn tegen zwelling achterwege te laten.”

CRISPR voor erfelijke ziekten

De meest voorkomende bijwerkingen na de behandeling met het infuus waren mild: hoofdpijn, vermoeidheid en rugpijn. Deze gingen snel over. In de behandelgroep werden geen ernstige bijwerkingen gemeld. Cohn: “Dat maakt de resultaten extra relevant; het werkt niet alleen, het is ook veilig.”
Inmiddels is bekend dat het medicijn bij 37 deelnemers aan eerdere onderzoeken 4 jaar na toediening nog steeds even effectief en veilig is. Dit betekent dat een zware, chronische aandoening mogelijk langdurig onder controle komt met één behandeling. “Deze studie opent deuren naar CRISPR-behandelingen voor patiënten met andere erfelijke aandoeningen, waarbij er iets mis is met de genen. De CRISPR-techniek biedt zoveel mogelijkheden. Naast gen-reparatie is het bijvoorbeeld ook mogelijk om genen te verwijderen of toe te voegen”, aldus Cohn.

De resultaten van het onderzoek zijn vandaag gepresenteerd op het jaarlijkse congres van de European Academy of Allergy and Clinical Immunology in Istanboel en tegelijkertijd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift New England Journal of Medicine.

Foto: Adobe Stock